Khi một việc có vẻ thuộc hai mã ngành, Phụ lục II Quyết định 36/2025/QĐ-TTg phân xử bằng mấy nguyên tắc: xét quy trình trước nguyên liệu và sản phẩm, xét hoạt động tạo phần lớn giá trị, xét khách hàng là ai, xét bạn làm cho mình hay làm thay người khác, và xét bạn tự cung cấp dịch vụ hay chỉ kết nối.
Phần lớn câu hỏi "đăng ký mã nào" của người kinh doanh nhỏ thật ra là câu hỏi về ranh giới, không phải về tên ngành. Phần dưới đi qua từng nguyên tắc kèm câu nguyên văn trong Phụ lục II, bảng các ca hay gặp, và cách xử lý khi bạn thật sự làm cả hai việc.
Vì sao ranh giới giữa các mã không bao giờ sắc nét
Phụ lục II tự thừa nhận điều này ở phần khái niệm: về lý thuyết mỗi hoạt động nên là một ngành, nhưng thực tế không làm được vì hoạt động kinh tế phong phú, phức tạp và hay thay đổi, nên ngành là tập hợp các hoạt động giống nhau.
Đoạn mở đầu chữ C còn nói thẳng hơn: ranh giới giữa chế biến và các khu vực khác "không rõ ràng như nguyên tắc chung", và định nghĩa cái gì tạo nên một sản phẩm mới "có thể là hơi chủ quan".
Hiểu điều đó giúp bạn bớt lo sai. Hệ thống không đòi bạn đoán đúng một đáp án duy nhất trong mọi trường hợp; nó đưa ra nguyên tắc để hai người khác nhau, nhìn cùng một việc, đi tới cùng một mã. Khi bạn chọn mã theo đúng nguyên tắc và ghi chi tiết rõ việc mình làm, cơ quan đăng ký kinh doanh có căn cứ để đối chiếu.
Nó cũng giải thích vì sao bạn nên đọc đoạn mở đầu của chữ cái và ngành cấp 2, chứ không chỉ đọc từng mã. Các nguyên tắc ranh giới phần lớn nằm ở đó, vì chúng áp cho cả nhóm.
Năm nguyên tắc phân xử
Một: quy trình trước, nguyên liệu sau, sản phẩm cuối. Ba tiêu chí xếp ngành theo thứ tự ưu tiên là quy trình và công nghệ sản xuất, rồi nguyên liệu đầu vào, rồi đặc điểm sản phẩm. Quán pha nước mía, sinh tố cho khách uống tại chỗ thuộc 56302 Quán cà phê, giải khát; cơ sở đóng chai nước hoa quả để bán thuộc 1105 Sản xuất đồ uống không cồn, nước khoáng. Sản phẩm na ná nhau, quy trình khác nhau.
Hai: hoạt động tạo phần lớn giá trị. Phụ lục II nêu rõ ngưỡng khi nói về trồng trọt, chăn nuôi hỗn hợp: hoạt động chính là hoạt động có giá trị sản xuất từ 66% trở lên; trang trại không có hoạt động nào đạt mức đó mới vào 0150 Trồng trọt, chăn nuôi hỗn hợp. Ngưỡng 66% chỉ được ghi ở chỗ này, nhưng ý "xếp theo hoạt động chính" xuất hiện ở nhiều nơi khác.
Ba: khách hàng là ai. Bán buôn và bán lẻ không phân theo số lượng mà theo khách: bán buôn thường cho doanh nghiệp, bán lẻ cho cá nhân. Bán cho cả hai mà không tính được bên nào chiếm đa số thì xếp là nhà bán lẻ.
Bốn: làm cho mình hay làm thay người khác. Đóng gói, cân, lưu giữ phục vụ chính chuyến hàng của đơn vị vận tải thì nằm trong mã vận tải; chỉ khi làm thay mặt người khác mới vào ngành 52. Lắp ráp do người bán làm như một phần của giao hàng không biến việc bán thành sản xuất.
Năm: tự cung cấp hay chỉ kết nối. Các mã trung gian mới đều định nghĩa là kết nối khách với nhà cung cấp để nhận phí hoặc hoa hồng, mà bên trung gian không tự cung cấp dịch vụ đó. Tự nấu và bán đồ ăn là ngành 56; nhận đặt bàn cho nhà hàng khác là 5640 Hoạt động dịch vụ trung gian cho dịch vụ ăn uống.
Thuê xưởng làm hàng mang nhãn của mình: sản xuất hay bán buôn
Đây là câu hỏi của rất nhiều chủ thương hiệu nhỏ: mình thiết kế, đặt xưởng khác may hoặc làm, rồi bán ra dưới tên mình. Bản 2025 trả lời bằng khái niệm mới trong đoạn mở đầu chữ C: nhà sản xuất hàng hóa không có nhà máy.
Theo Phụ lục II, đơn vị hoàn toàn thuê ngoài quy trình chế biến nhưng vẫn kiểm soát quy trình sản xuất và cung cấp các đầu vào sở hữu trí tuệ quan trọng thì thuộc chế biến, chế tạo, bất kể có sở hữu nguyên vật liệu đầu vào hay không.
Ngược lại, đơn vị thuê ngoài toàn bộ nhưng không kiểm soát quy trình, không cung cấp đầu vào sở hữu trí tuệ quan trọng và cũng không sở hữu nguyên liệu, thực tế là đang mua toàn bộ sản phẩm đầu ra để bán lại, nên xếp vào G Bán buôn và bán lẻ, theo loại hình bán và loại hàng.
Ví dụ giả định: chị Mai tự thiết kế mẫu áo, chọn vải, gửi rập cho xưởng may và kiểm từng lô. Theo mô tả đó, việc của chị gần với nhóm sản xuất trang phục hơn là bán lẻ đơn thuần. Anh Tùng thì chọn mẫu có sẵn trong danh mục của xưởng, đặt in tên cửa hàng lên nhãn rồi bán; việc của anh gần với bán lẻ quần áo. Ranh giới này phụ thuộc vào mức kiểm soát thực tế, nên khi phân vân, hãy mô tả rõ phần việc mình tự làm trong câu ghi chi tiết và hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh.
Các ca hay gặp và cách Phụ lục II phân xử
Mỗi dòng là một việc dễ rơi vào hai mã. Cột cuối là chỗ có câu phân xử trong Phụ lục II:
| Việc | Hai mã cạnh tranh | Phụ lục II nghiêng về | Câu căn cứ |
|---|---|---|---|
| Hiệu bánh tự làm, bán tại tiệm | 1071 và 4722 | 1071 Sản xuất các loại bánh từ bột | Đoạn mở đầu ngành 10: hiệu bánh bán sản phẩm của mình vẫn là sản xuất |
| Quán nhậu đồ ăn là chính, có bán bia | 56101 và 56301 | 56101 Nhà hàng, quán ăn, hàng ăn uống (trừ cửa hàng ăn uống thuộc chuỗi cửa hàng ăn nhanh) | Câu loại trừ của 56301 |
| Sửa điều hoà tại công trình đang xây | Ngành 33 và chữ F | Xây dựng (F) | Đoạn mở đầu chữ C |
| Ứng dụng cho đặt giao đồ ăn | 5640 và 5330 | 5330 Hoạt động dịch vụ trung gian cho hoạt động bưu chính và chuyển phát | Câu loại trừ của 5640 |
| Cơ sở bán đồ uống cho cả quán và khách lẻ, không rõ tỷ lệ | 4633 và 4723 | 4723 Bán lẻ đồ uống | Đoạn mở đầu chữ G |
| Trang trại vừa trồng vừa nuôi, không bên nào đạt 66% | Mã trồng trọt, mã chăn nuôi | 0150 Trồng trọt, chăn nuôi hỗn hợp | Nội dung mã 0150 |
Đừng đọc bảng này như bảng tra sẵn cho mọi trường hợp. Mỗi dòng chỉ đúng với mô tả ở cột đầu; việc của bạn khác một chi tiết, như quán nhậu mà bia là chính, thì kết quả có thể đổi. Bảng có ích nhất ở chỗ cho bạn thấy câu căn cứ nằm ở đâu để tự đọc.
Khi bạn thật sự làm cả hai việc
Nhiều trường hợp không phải phân xử chọn một mã, vì bạn đang làm hai hoạt động riêng biệt. Dấu hiệu nhận biết:
- Hai việc có khách hàng khác nhau hoặc thu tiền riêng. Một tiệm vừa làm tóc vừa bán dầu gội cho khách mang về là hai hoạt động: 9621 Dịch vụ làm tóc và bán lẻ mỹ phẩm.
- Một việc vẫn tồn tại được nếu bỏ việc kia. Xưởng mộc nhận lắp đặt nội thất tại công trình cho khách của người khác thì phần lắp đặt là một dịch vụ riêng, không chỉ là bước giao hàng.
- Hai việc dùng quy trình khác nhau. Quán cà phê có bán hạt cà phê rang đóng gói: pha cho khách uống tại chỗ và bán hạt đóng gói là hai quy trình, có thể cần hai mã.
Khi đã xác định là hai hoạt động, bạn đăng ký cả hai mã. Doanh nghiệp ghi mỗi ngành theo mã cấp bốn theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 168/2025/NĐ-CP; hộ kinh doanh chỉ bắt buộc mã cấp bốn cho ngành chính, các ngành khác không phải ghi theo mã cấp bốn theo khoản 2 Điều 89.
Ngành chính nên là hoạt động tạo phần lớn giá trị, tinh thần giống nguyên tắc hai ở trên. Cách chọn ngành chính chi tiết là một chủ đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ đừng gộp hai việc thật sự khác nhau vào một mã cho gọn.
Câu hỏi nên mang tới cơ quan đăng ký kinh doanh
Khi đã tự phân xử mà vẫn còn lưỡng lự, hỏi trước khi nộp hồ sơ tốn ít thời gian hơn sửa hồ sơ. Những câu hỏi dưới đây giúp cuộc trao đổi đi thẳng vào chỗ cần:
- "Cơ sở làm việc [câu mô tả], đang phân vân giữa mã [A] và mã [B] vì [câu căn cứ trong Phụ lục II]; cơ quan ghi nhận mã nào?" Nêu cả hai mã và lý do phân vân giúp người hướng dẫn trả lời thẳng vào chỗ khó.
- "Nếu chọn mã [A], câu ghi chi tiết như sau có phù hợp với mã đó không?" Khoản 6 Điều 7 Nghị định 168/2025 yêu cầu chi tiết phải phù hợp với mã cấp bốn đã chọn, nên hỏi cả câu chi tiết chứ không chỉ hỏi số mã.
- "Phần việc phụ này có cần đăng ký thành một ngành riêng không, hay đã nằm trong ngành chính?" Hữu ích cho các việc như giao hàng, lắp đặt, đóng gói đi kèm.
- "Việc này có thuộc ngành có điều kiện không, và nếu có thì ghi tên ngành theo văn bản nào?" Khoản 3 Điều 7 yêu cầu ngành có điều kiện ghi theo tên trong văn bản quy định nó.
Mang theo câu mô tả đã viết và đoạn trích Phụ lục II của hai mã đang phân vân. Câu hỏi càng cụ thể, câu trả lời càng dùng được; câu hỏi chung chung kiểu "kinh doanh cái này đăng ký mã gì" thường chỉ nhận lại một gợi ý chung chung.
Quy trình tự phân xử khi phân vân
Áp năm nguyên tắc theo thứ tự này, dừng ở bước nào đã có câu trả lời:
- Viết một câu mô tả việc: làm bằng cách nào, từ cái gì, ra sản phẩm hay dịch vụ gì, bán cho ai.
- Tìm hai mã đang phân vân trong Phụ lục I; mở Phụ lục II đọc phần gồm và loại trừ của cả hai, kể cả các mã cấp năm.
- Đọc đoạn mở đầu của chữ cái và ngành cấp 2 chứa mỗi mã, tìm câu nói về ranh giới.
- Xét lần lượt: quy trình; hoạt động chiếm phần lớn giá trị; khách hàng; làm cho mình hay cho người khác; tự cung cấp hay chỉ kết nối.
- Nếu vẫn hòa, xem có phải bạn đang làm hai việc không; nếu đúng, đăng ký cả hai.
- Nếu vẫn chưa chắc, mang câu mô tả ở bước 1 hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh: "việc này nên chọn mã cấp bốn nào, ghi chi tiết ra sao cho khớp".
Bước 1 là bước bị bỏ qua nhiều nhất và cũng quan trọng nhất. Một câu mô tả rõ thường tự trả lời câu hỏi trước khi bạn kịp mở phụ lục.
Câu hỏi thường gặp
Ngưỡng 66% có áp cho mọi ngành không?
Phụ lục II chỉ ghi con số 66% khi định nghĩa hoạt động chính trong phần trồng trọt, chăn nuôi hỗn hợp. Ở các ngành khác, văn bản nói xếp theo hoạt động chính nhưng không nêu ngưỡng. Đừng áp con số này như một quy định chung khi chưa có căn cứ.
Tự làm sản phẩm rồi bán online thì đăng ký sản xuất hay bán lẻ?
Nếu bạn biến đổi nguyên liệu thành sản phẩm mới, như làm bánh, may áo, việc chính là sản xuất, và bán ra là đầu ra của nó. Bán qua mạng không đổi bản chất này, vì Phụ lục II xếp bán lẻ qua internet theo loại hàng. Nếu chế biến rất nhỏ, không biến đổi thật sự, thì nghiêng về bán lẻ.
Nhận đơn rồi giao cho thợ khác làm thì là ngành gì?
Nếu bạn chỉ kết nối khách với thợ để nhận phí hoặc hoa hồng mà không tự làm dịch vụ đó, bản 2025 có các mã trung gian theo từng lĩnh vực, như 4340 cho xây dựng chuyên dụng hay 9540 cho sửa chữa. Nếu bạn ký với khách và chịu trách nhiệm thực hiện, đó vẫn là mã của chính dịch vụ.
Đăng ký cả hai mã cho chắc có được không?
Được nếu bạn thật sự làm cả hai việc. Nếu chỉ làm một việc mà đăng ký thêm mã thứ hai "cho chắc", danh sách sẽ không phản ánh đúng hoạt động, và câu ghi chi tiết dưới mỗi mã phải khớp mã đó theo khoản 6 Điều 7 Nghị định 168/2025, nên khó viết cho cả hai.
Ai quyết định cuối cùng khi người đăng ký và cơ quan đăng ký hiểu khác nhau về mã?
Khoản 1 Điều 7 Nghị định 168/2025 giao cơ quan đăng ký kinh doanh hướng dẫn, đối chiếu và ghi nhận ngành nghề vào cơ sở dữ liệu. Khi hiểu khác nhau, bạn nên trình bày câu mô tả việc làm và câu căn cứ trong Phụ lục II để hai bên đối chiếu trên cùng một văn bản.