Khi việc bạn làm không thấy tên trong danh mục mã ngành, trước hết hãy tra theo bản chất hoạt động vì phần lớn việc "mới" vẫn nằm trong một mã có sẵn; chỉ khi chắc chắn không có mã nào chứa, mới dùng tới khoản 4 hoặc khoản 5 Điều 7 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Khoản 4 áp cho ngành không có trong hệ thống nhưng được quy định ở văn bản khác: ghi theo tên trong văn bản đó. Khoản 5 áp cho ngành chưa ai quy định: cơ quan đăng ký kinh doanh ghi nhận bổ sung nếu không thuộc ngành cấm và báo Bộ Tài chính.
Hộ kinh doanh có quy định tương ứng ở điểm c và điểm d khoản 3 Điều 89, với cơ quan ghi nhận là cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã. Khoản 5 không phải lời hứa sẽ được chấp nhận mọi cách diễn đạt; cách ghi cụ thể vẫn do cơ quan đăng ký xem xét. Phần dưới giúp bạn đi qua ba tầng: tra theo bản chất, tìm trong văn bản khác, rồi mới đề nghị ghi nhận bổ sung.
Tầng một: tra theo bản chất, không tra theo tên gọi
Phụ lục II của Quyết định 36/2025/QĐ-TTg nêu rõ cách hệ thống xếp ngành: một ngành kinh tế là tập hợp các hoạt động giống nhau theo ba tiêu chí xếp theo thứ tự ưu tiên, gồm quy trình và công nghệ sản xuất, nguyên liệu đầu vào, và đặc điểm sản phẩm đầu ra. Hệ thống cũng không căn cứ vào phương thức hay quy mô hoạt động. Vì vậy một việc nghe rất mới, như bán hàng qua phát trực tiếp, xét theo bản chất vẫn là bán lẻ loại hàng bạn bán.
Cách tra: tự trả lời ba câu. Bạn dùng gì để làm (đầu vào)? Bạn làm ra cái gì hoặc cung cấp dịch vụ gì (đầu ra)? Bạn có sở hữu hàng hóa, hay chỉ kết nối người mua với người bán để lấy phí? Câu thứ ba quyết định rất nhiều: Phụ lục II tách rõ người bán lẻ (nhóm 47 theo loại hàng) với người làm dịch vụ trung gian bán lẻ (4790), người kinh doanh lưu trú (5510, 5520) với người làm trung gian lưu trú (5530).
Thêm một gợi ý từ chính cấu trúc hệ thống: danh mục 2025 có cả một loạt mã "dịch vụ trung gian" mới cho nhiều lĩnh vực, từ ăn uống (5640), xây dựng chuyên dụng (4340) đến khóa học và gia sư (8561). Nhiều mô hình nền tảng, ứng dụng kết nối mà trước đây khó xếp nay đã có chỗ.
Việc nghe như mới nhưng đã có mã
Bảng dưới lấy từ các câu "Loại trừ" của Phụ lục II, nơi hệ thống tự chỉ đường cho những hoạt động hay bị hỏi. Mã và tên ngành theo Quyết định 36/2025.
| Việc làm | Mã cấp 4 | Tên ngành | Căn cứ trong Phụ lục II |
|---|---|---|---|
| Sản xuất vlog | 5911 | Hoạt động sản xuất phim điện ảnh, video và chương trình truyền hình | Loại trừ của 6039 chuyển sản xuất vlog sang nhóm 5911 |
| Người có sức ảnh hưởng xuất hiện trên vlog | 9020 | Hoạt động biểu diễn nghệ thuật | Loại trừ của 6039 nêu diễn viên tự do, kể cả người có sức ảnh hưởng trên vlog |
| Viết blog tự do | 9011 | Hoạt động sáng tác văn học và sáng tác âm nhạc | Loại trừ của 6039 chuyển người viết blog tự do sang 90110 |
| Ứng dụng kết nối khách với cửa hàng bán lẻ, thu phí | 4790 | Hoạt động dịch vụ trung gian bán lẻ | Nhóm 4790 gồm trung gian bán lẻ có thu phí, không sở hữu hàng |
| Trang đặt phòng thu hoa hồng | 5530 | Hoạt động dịch vụ trung gian cho dịch vụ lưu trú | Loại trừ của 5510 và 5520 chuyển trung gian lưu trú sang 55300 |
| Dịch vụ chuyển trụ sở công ty | 8299 | Hoạt động dịch vụ hỗ trợ kinh doanh khác còn lại chưa được phân vào đâu | Có trong danh sách "Nhóm này gồm" của 8299 |
Hai dòng có mô hình nền tảng cần xem thêm danh mục ngành có điều kiện: Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP có dòng "Hoạt động thương mại điện tử: quản lý và vận hành nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử, nền tảng thương mại điện tử tích hợp; chứng thực hợp đồng điện tử". Nếu ứng dụng của bạn thuộc phạm vi đó, phần chi tiết phải ghi theo tên ngành có điều kiện.
Tầng hai: ngành có trong văn bản khác (khoản 4)
Khoản 4 dùng khi nào. Khi ngành không có trong Hệ thống ngành kinh tế nhưng được một văn bản quy phạm pháp luật khác gọi tên. Ngành, nghề khi đó ghi theo tên trong văn bản ấy.
Vẫn phải có mã cấp bốn. Khoản 7 Điều 7 nối khoản 4 với khoản 6: bạn chọn một mã cấp bốn gần nhất về bản chất, rồi ghi phần chi tiết bằng đúng tên ngành trong văn bản chuyên ngành. Không có chuyện ghi một dòng "không mã".
Tìm tên ở đâu. Đọc luật, nghị định của lĩnh vực đó, phần định nghĩa và phần điều kiện kinh doanh. Danh mục ngành có điều kiện cũng là một nguồn tên: nhiều dòng như "Kinh doanh dịch vụ tin cậy", "Kinh doanh dịch vụ sàn dữ liệu" là tên ngành do luật chuyên ngành đặt, không phải tên trong hệ thống ngành kinh tế.
Ngành có tên trong văn bản khác thường là ngành có điều kiện. Không phải luôn luôn, nhưng thường gặp. Nếu ngành vừa có tên trong văn bản khác vừa thuộc danh mục có điều kiện, áp khoản 3 và phải đáp ứng điều kiện trước khi hoạt động.
Tầng ba: ngành chưa ai quy định (khoản 5)
Khoản 5 Điều 7 viết: với ngành không có trong hệ thống và chưa được văn bản nào quy định, cơ quan đăng ký kinh doanh ghi nhận bổ sung ngành, nghề này cho doanh nghiệp nếu không thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, đồng thời thông báo cho Bộ Tài chính để bổ sung ngành, nghề kinh doanh mới. Với hộ kinh doanh, điểm d khoản 3 Điều 89 quy định gần như y hệt, cơ quan ghi nhận là cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã.
Điều kiện duy nhất văn bản nêu ra là không thuộc ngành cấm. Danh sách ngành cấm nằm ở Điều 6 Luật Đầu tư 143/2025/QH15, gồm các điểm từ a tới l, như kinh doanh chất ma túy theo phụ lục, mại dâm, mua bán người, pháo nổ, dịch vụ đòi nợ, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; từ 01/01/2027 thêm điểm m về khí N2O dùng cho người qua đường hô hấp, trừ các mục đích loại trừ. Một hoạt động mới không rơi vào các điểm này thì về nguyên tắc có đường để được ghi nhận.
Nhưng "có đường" không có nghĩa là mọi cách diễn đạt đều được nhận. Cơ quan đăng ký vẫn đối chiếu để chắc rằng hoạt động đó thật sự chưa có trong hệ thống. Nếu cán bộ chỉ ra một mã có sẵn chứa hoạt động của bạn, cách ghi đúng là theo mã đó, không theo khoản 5.
Mã có đuôi "chưa được phân vào đâu": khi nào dùng đúng
Trong danh mục cấp bốn có nhiều mã kết thúc bằng chữ "chưa được phân vào đâu" hoặc "khác", như 4679 Bán buôn chuyên doanh khác chưa được phân vào đâu, 8299 Hoạt động dịch vụ hỗ trợ kinh doanh khác còn lại chưa được phân vào đâu, 9690 Hoạt động dịch vụ phục vụ cá nhân khác. Đây là chỗ hệ thống dành cho những hoạt động có thật nhưng không đủ lớn để thành mã riêng, và với hoạt động mới thì đây thường là đáp án đúng hơn khoản 5.
Điều kiện để dùng đúng: hoạt động của bạn phải thuộc nhóm lớn mà mã đó đại diện (bán buôn, hỗ trợ kinh doanh, dịch vụ cá nhân), và không có mã cụ thể nào khác trong cùng nhóm chứa nó. Cách kiểm nhanh là đọc phần "Nhóm này gồm" của mã đuôi 9: Phụ lục II thường liệt kê ví dụ cụ thể, như 8299 có dịch vụ chuyển trụ sở công ty, dịch vụ mã vạch, quản lý chương trình khách hàng thân thiết. Nếu việc của bạn giống các ví dụ ấy về bản chất, dùng mã này rồi ghi chi tiết rõ ràng là cách gọn nhất.
Mô tả một hoạt động mới để cơ quan đăng ký hiểu đúng
Khi đề nghị ghi nhận theo khoản 5, phần mô tả quyết định nhiều thứ. Viết theo đúng ba tiêu chí mà hệ thống dùng để xếp ngành:
- Đầu vào: bạn dùng nguyên liệu, thiết bị, công nghệ hay lao động gì. Ví dụ "dùng thiết bị bay chụp ảnh, phần mềm dựng mô hình ba chiều".
- Quy trình: bạn làm những bước gì, có biến đổi vật chất không, có sở hữu hàng hóa không.
- Đầu ra: sản phẩm hay dịch vụ cuối cùng khách nhận được, khách là ai, thu tiền theo cách nào.
- Đối chiếu: nêu những mã gần nhất bạn đã xem và vì sao chúng không khớp, trích phần "Loại trừ" nếu có.
- Đặt tên ngắn: cuối cùng mới đề xuất một tên ngành ngắn, trung tính, không chứa tên thương hiệu hay câu quảng cáo.
Phần đối chiếu ở bước bốn thường thuyết phục nhất: nó cho thấy bạn đã tra kỹ, không dùng khoản 5 như lối tắt. Nếu sau đối chiếu mà cán bộ vẫn thấy một mã phù hợp, bạn đã có sẵn phần chi tiết để ghi dưới mã đó.
Câu nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh
Với hoạt động mới, gặp trước cơ quan đăng ký kinh doanh (cấp tỉnh với doanh nghiệp, cấp xã với hộ kinh doanh) và mang theo bản mô tả ở trên. Những câu hỏi đáng hỏi:
- Hoạt động này có nằm trong mã cấp bốn nào mà bên mình chưa thấy không, nếu có thì phần chi tiết nên diễn đạt ra sao?
- Nếu ghi theo khoản 5 Điều 7, tên ngành đề xuất có cần chỉnh chữ nào cho phù hợp không?
- Hoạt động có chạm tới dòng nào trong danh mục ngành có điều kiện đang áp dụng không?
- Đã có doanh nghiệp nào được ghi nhận hoạt động tương tự trước đây, cách ghi lúc đó thế nào?
Ghi lại câu trả lời cùng ngày hỏi và tên bộ phận đã hướng dẫn. Theo Điều 4 khoản 1 Nghị định 168/2025, người thành lập vẫn tự chịu trách nhiệm về nội dung kê khai, nên những ghi chép này là căn cứ để bạn giải thích về sau.
Câu hỏi thường gặp
Việc mình làm không có tên trong danh mục mã ngành thì có đăng ký được không?
Được, nếu không thuộc ngành cấm. Trước hết hãy tra theo bản chất hoạt động vì nhiều việc mới vẫn có mã sẵn. Nếu thật sự chưa có, khoản 5 Điều 7 Nghị định 168/2025 cho cơ quan đăng ký kinh doanh ghi nhận bổ sung.
Ghi nhận theo khoản 5 có cần mã cấp 4 không?
Khoản 5 nói cơ quan đăng ký ghi nhận bổ sung ngành, nghề cho doanh nghiệp và báo Bộ Tài chính, không nói cụ thể cách gắn mã. Cách thể hiện trên hệ thống do cơ quan đăng ký hướng dẫn, nên bạn hỏi trực tiếp khi nộp.
Có nên chọn mã chưa được phân vào đâu thay cho khoản 5 không?
Mã có đuôi "chưa được phân vào đâu" như 8299 hay 7499 dành cho hoạt động không nằm ở mã khác và có thể chứa đúng việc bạn làm. Đọc phần gồm của mã đó; nếu khớp thì dùng mã, không cần khoản 5.
Bán hàng qua phát trực tiếp ghi mã ngành nào?
Hệ thống không xếp theo phương thức bán. Bán lẻ qua internet được phân loại theo loại hàng hóa bán, nên bạn chọn mã bán lẻ 47xx của nhóm hàng chính. Nếu bạn chỉ quảng bá hộ người khác lấy phí, đó là hoạt động khác, cần tra lại.
Hộ kinh doanh làm ngành mới thì nộp ở đâu, ai ghi nhận?
Hộ kinh doanh nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã. Theo điểm d khoản 3 Điều 89 Nghị định 168/2025, chính cơ quan cấp xã ghi nhận ngành mới nếu không thuộc ngành cấm và báo Bộ Tài chính.